Verdwijnt de huishoudschool uit Blauberg?

Karel Eyckmans

De laatste tijd krijgen we meer en meer indicaties dat er aan gedacht wordt om de site van de voormalige landelijke huishoudschool van Blauberg te verkopen zodat daar een nieuw vastgoedproject zou kunnen worden gerealiseerd.

Toegegeven, het gebouw in de Goorbaan te Blauberg-Herselt staat er al geruime tijd verlaten en totaal verwaarloosd bij. Toch was het in de eerste helft van de twintigste eeuw één van de plaatsen waar getracht werd om jonge meisjes voor te bereiden op hun latere rol als huisvrouw en moeder. Reden genoeg om even stil te staan bij de geschiedenis van dit stukje erfgoed.

De huishoudschool werd in 1933 gebouwd door de Zusters van het Heilig Hart van Berlaar. De nonnen van dit klooster waren in 1901 gevraagd om hulponderwijzeres te worden in de toen nog gemeentelijke lagere meisjesschool van Blauberg. Het begin was niet gemakkelijk want voor de eerste zuster, zuster Raphaël, was geen huisvesting voorzien. Noodgedwongen verbleef ze bij medezusters in het klooster van Wolfsdonk en legde ze de afstand naar haar werk elke dag te voet af.

Het zelfde jaar nog liet Joannes Josephus Van Roosbroeck, geboren te Blauberg en pastoor benoemd te Bornem, op de plaats van de huidige basisschool De Graankorrel een woning voor twee zusters bouwen. 

De eerste decennia richtten de zusters van Berlaar zich vooral op het lager onderwijs voor de meisjes van Blauberg en vanaf 1904 op de opvang van de kleuters in de “bewaarschool”, die zoals overal al snel “de papschool” werd genoemd. De congregatie die zich had gespecialiseerd in het verstrekken van onderwijs wilde ook te Blauberg haar werking koppelen aan de veranderingen die na het einde van de Eerste Wereldoorlog in gang waren gezet. Met steun van gravin Jeanne de Merode werden er aan de Blaubergsesteenweg in 1928 nieuwe klaslokalen gebouwd.

De zusters van Berlaar realiseerden zich dat er meer nodig was om de meisjes van het dorp voor te bereiden op de nieuwe uitdagingen in hun latere volwassen leven. Het was duidelijk dat het klassieke programma van de doorsnee lagere meisjesschool met de nadruk op handwerk, lezen, schrijven, rekenen en godsdienst niet meer volstond. Bovendien was wat de kinderen thuis op de boerderij meekregen over het werk op het veld en in de stal, over koken, kinderzorg en dies meer ook niet aangepast aan de nieuwe noden. Er was meer nodig. Om hieraan tegemoet te komen richtte de congregatie van Berlaar in 1930 te Blauberg een  landelijke huishoudschool op waar de opgroeiende meisjes vanaf 14 jaar aangepast onderwijs kregen over de taken van een vrouw in het zorgen voor een modern en katholiek gezin en voor een modern boerenbedrijf. De lessen gingen zowel over de klassieke huishoudelijke taken als wassen, strijken,  naaien en verstellen van kledij, breien, poetsen als over het koken van gezonde maaltijden – en dat was al snel alles dat meer was dan het koken van pap of aardappelen met ajuinsaus – tot lichaamshygiëne en kinderzorg. Daarnaast waren er nog de lessen over de taken op het veranderende boerenbedrijf.

Na de oprichting in 1930 werden de lessen de eerste jaren gegeven in een dubbelwoning (nu Blaubergsesteenweg 130 en 132).

De grote belangstelling noopte de congregatie van de Zusters van het Heilig Hart van Berlaar om aan de Goorbaan een perceel van 20,85 are te kopen voor de bouw van een nieuw schoolgebouw. Deze school werd in 1933 door de deken van Westerlo ingewijd. Drie jaar later volgde al een hoognodige uitbreiding door het groeiende aantal leerlingen. De lessen in de landelijke huishoudschool werden gegeven door de zusters en door ingehuurde lekenleerkrachten. Deze laatsten bleven overnachten in slaapkamers die op de verdieping van het schoolgebouw waren ingericht.

De grootste bloei kende de landelijke huishoudschool in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Vanaf de jaren vijftig nam de belangstelling voor het daar gegeven onderwijs gradueel af door de uitbouw van het secundair onderwijs in de regio. In 1965 werden de activiteiten van de huishoudschool dan ook stopgezet. De lokalen werden in erfpacht gegeven aan de inrichtende macht van de vrije gesubsidieerde school voor meisjes en kleuters waarin de gemeentelijke meisjesschool van Blauberg in 1959 was verveld.

Op 1 september 1983 volgde een fusie met de gemeentelijke jongensschool en ging men verder onder de naam Basisschool de Graankorrel. Het gebouw van de huishoudschool diende in het begin voor klaslokalen maar al vrij snel beantwoordde het niet meer aan de nieuwe behoeften van een modern lager onderwijs. Leegstand en gebrekkig onderhoud deed de toestand van het gebouw snel achteruitgaan. En leegstand leidde ook tot vandalisme met uitgegooide ramen e.d. tot gevolg. Deze situatie is spijtig omdat het gebouw zowel een mooie herinnering blijft aan de geschiedenis van het lager onderwijs en het volksonderricht te Blauberg als een van de weinige overblijvende burgerlijke gebouwen van het dorp ouder dan WO II.

Bronnen:

Marcel Thiels, Marcel Helsen, Theo Aerts: 150 jaar Blauberg.