Struikelstenen in Herselt

Struikelstenen, ook wel bekend als Stolpersteine, zijn kleine gedenkstenen die in het trottoir worden geplaatst voor de voormalige woonhuizen van slachtoffers van het naziregime. Ze zijn een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig en vormen het grootste gedecentraliseerde monument ter wereld.

➡️Wat zijn struikelstenen?

• Kubusvormige betonnen stenen van 10x10 cm
• Voorzien van een messing plaatje met:
  • Naam van het slachtoffer
  • Geboortedatum
  • Datum en plaats van deportatie
  • Eventuele overlijdensdatum en -plaats
• Geplaatst op de stoep voor het laatste vrijwillige woonadres van het slachtoffer

 ➡️Doel en betekenis

• Herdenken van mensen die door de nazi’s zijn vervolgd, gedeporteerd en/of vermoord
• Slachtoffers zijn o.a. Joden, Roma en Sinti, verzetsstrijders, homoseksuelen, Jehova’s getuigen en mensen met een beperking
• De naam “struikelsteen” is symbolisch: je struikelt er niet letterlijk over, maar met je hoofd en hart
• Sinds de eerste steenlegging in Duitsland in 1995 liggen er in Europa al meer dan 100.000 struikelstenen, verspreid over meer dan 25 landen. Samen vormen ze een verspreid monument en kunstwerk voor de slachtoffers van het nazisme.

 ➡️Herselt & Ramsel

• Ook in Blauberg en Ramsel zullen in de maand mei drie struikelstenen worden ingehuldigd ter nagedachtenis van:
• 👉Gustaaf Vandenheuvel
• 👉Maria Aerts
• 👉Frans Aerts
• Rond het project Struikelstenen wordt door Erfgoedcel de Merode een brochure samengesteld met een woordje uitleg over de verzetsstrijders van grondgebied de Merode voor wie in 2026 een struikelsteen zal worden geplaatst in Herselt, Ramsel, Zichem en Tessenderlo.
• Ook in onze scholen zal aan de leerlingen van het 6^de leerjaar een interactieve les worden gewijd aan dit project (thema’s: moed, verraad, doorstaan, kiezen en verbondenheid.)

• ✅Gustaaf Vandenheuvel (Ramsel)

             Geboren: 22/02/1895

             Beroep: eigen firma ‘Hugo’

             Familie: getrouwd met Anna

Gustaaf heeft een eigen zaak. Hij is actief bij de Vlaamse beweging. Wanneer Duitsland het land bezet, verandert er veel. De Vlaamse beweging wil samenwerken met de Duitsers. Dat wil Gustaaf niet. Hij neemt afstand. 

Zijn bedrijf heeft het moeilijk. Door rantsoenen en plunderingen raakt hij veel goederen kwijt. Toch geeft hij niet op. Hij start met het maken van cichorei.  Dit is een vervanger voor koffie. Zo blijft zijn zaak bestaan. Hij probeert zijn personeel te beschermen tegen verplichte jobs in Duitsland. 

De Duitsers willen dat Gustaaf burgemeester wordt. Dit weigert hij. In het dorp twijfelen ze over hoe hij naar de oorlog kijkt. Zijn familie is Vlaamsgezind en zijn zaak levert soms aan de bezetter. De mensen weten niet wat ze moeten denken. Maar Gustaaf helpt in stilte. Hij geeft onderduikers werk en een schuilplaats. Hij verspreidt verzetskrantjes en geeft informatie door aan het verzet. 

In augustus 1944 wordt Gustaaf uit het niets opgepakt. Hij wordt weggevoerd naar het Nederlandse kamp Vught en later naar andere kampen. De omstandigheden worden daar steeds zwaarder. Tijdens een uitputtende reis naar kamp Wöbbelin raakt hij volledig verzwakt. Hij sterft in april 1945 vlak voor het kamp wordt bevrijd. 

Je kan Gustaafs struikelsteen in de toekomst vinden op ADRES.

• ✅Maria Aerts (Blauberg)

             Geboren: 18/01/1921

             Woonplaats: Herselt, Hoeve De Ploeg

             Familie: getrouwd met Louis Aerts

Maria had pas de dood van haar zoontje “Joske” (°13/04/’44-25/05/’44) moeten verwerken, wanneer ze op 28 juni ‘44 samen met haar schoonbroer Frans werd opgepakt bij een inval door de SiPo (Sicherheitspolizei) in Hoeve De Ploeg. Zij werden -samen met moeder Roos en jongere broer Laurent-  als gijzelaar meegenomen naar de gevangenis van Antwerpen. De SiPo hoopte zo dat Louis zich bij hen zou melden. Na een familieraad bij de ouders van Maria werd unaniem beslist dat Louis zich niet zou aangeven omdat het zeer onzeker was dat de Duitsers Maria zouden vrijlaten. 

Op 9 augustus wordt Maria op de trein naar Duitsland gezet. Ze zit op dezelfde trein als haar schoonbroer Frans. Frans en de andere mannen gaan naar het kamp Buchenwald. Maria en de  vrouwen moeten naar Ravensbrück.  Het leven in het kamp is erg zwaar. De gevangenen krijgen weinig eten en moeten urenlang in de kou staan. Ze worden  geslagen en moeten met meerdere personen in een bed slapen. 

Later gaat Maria naar het werkkamp Belzig. Ze werkt er twaalf uur per dag in een munitiefabriek.  Uiteindelijk wordt Maria erg ziek en belandt ze in de ziekenbarak. 

Maria is pas 24 jaar wanneer ze op 25 april 1945 sterft  van uitputting, enkele dagen voor het Russische leger het kamp kan bevrijden. 

Je kan Maria’s struikelsteen vinden op Diestsebaan 73

(Hoeve De Ploeg)

2230 Herselt

• ✅Frans Aerts (Blauberg)

             Geboren: 11/02/1911

             Woonplaats:  Blaubergsesteenweg 134, Herselt

             Familie: getrouwd met Elizabeth (Lies Viskens); vader van 2 dochtertjes

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vallen Duitse soldaten Hoeve De Ploeg binnen, op zoek naar Louis, de broer van Frans. Ze  weten dat Louis Amerikaanse vliegeniers  onderdak en verzorging gaf. Louis kan zich verstoppen op de hooizolder. Frans wordt echter bij hem thuis opgepakt en naar Hoeve De Ploeg gebracht. Ook de vrouw van  Louis, Maria worden opgepakt. Frans en Maria worden samen met  jongere broer Laurent en moeder Roos opgesloten in de gevangenis van Antwerpen.

In augustus 1944 wordt Frans op transport gezet naar het nieuwe concentratiekamp/werkkamp Blankenburg, bijkamp van Dora-Mittelbau. . De gevangenen moeten er hele dagen graven, bouwen en zware materialen verplaatsen in erbarmelijke omstandigheden. Door het zware werk wordt Frans ernstig ziek.  Hij heeft een dubbele longontsteking. Frans verblijft van 25 november tot 14 december in het kampziekenhuis waar weinig of geen medicijnen voorhanden zijn. Hij moet echter terug  aan het werk, ook al is hij nog erg zwak. 

Op 22 december 1944 zakt Frans in elkaar terwijl hij in de rij stond voor het middageten.  Diezelfde dag sterft hij. Zijn jongste dochter viert die dag haar eerste verjaardag.

Zijn weduwe, Lies Viskens blijft achter met twee jonge kinderen en zou nooit hertrouwen.

Je kan Frans’ struikelsteen vinden op Blaubergsesteenweg 134 2230 Herselt 

Eind januari ’26 werd het dossier Struikelstenen in Herselt en de plaatsing van de stenen op 'gemeentelijke grond' integraal goedgekeurd op het College van Burgemeester en Schepenen.

Kortelings volgt meer nieuws over dit project!

Bronnen:

-Wikipedia

-Erfgoedcel de Merode

-Tussen wit en zwart het vele grijs: Herselt en Ramsel in de Tweede Wereldoorlog (Karel Eyckmans)

-De Aertsen van De Ploeg (Guillaume Leys)